چنین روایت کردهاند که پیش از آمدن عربها به قم در حدود سال ۹۹ هجری، مردم تیمره و انار پس از نوروزمانع از طغیان آب میشدند. پس از آن عربها به قم آمدند از مردم تیمره و انار درخواست کردند کهآب را بالمناصفه میان خود تقسیم کنند. چون این تقاضا پذیرفته نشد، عربها سدهایی را که مردم تیمره و اناربسته بودند شکستند تا مردم به جان آمدند و ناگزیر اتمام حجت تازیان را پذیرفتند.با این همه به این کار اعتراض داشتند.
کتاب مالک و زارع نوشته آن لبمتون ایرانشناس بریتانیایی .
در سندی که گویا در زمان شاه طهماسب صفوی صادر شده است در مورد تنشهای ناشی از کمبود آب رودخانه زایندهرود و پیامدهای کمآبی آمده است:
هنگامی که آب رو به نقصان مینهد زارعانی که تنگدست یا بی پشت وپناهند دچار اضطرابی عظیم میشوند زیرا اغنیا و اقویا
به زور و با رشوه دادن جریان آب را به زمینهای خود برمیگردانند. تمام دهات و محلات آب همسایگان خود را غصب میکنند.
جدال بر سر مسئله آب، در سرزمین خشک ایران، تازه نیست اما در دهههای اخیر، مردم عادی هم بحرانی بودن وضعیت محیطزیست را با پوست و گوشت خودشان تجربه میکنند. این گزارش، چندین تصویر از چند دهه اعتراض بر سر آب و هوا و خاک در ایران را نشان میدهد. دورترین تاریخی که پیدا کردهایم به تیرماه ۱۳۶۲ و منطقه افسریه تهران برمیگردد. وقتی که به دنبال قطع ۴۸ ساعته آب، مردم معترض به خیابان آمده و مسیر اتوبان افسریه را در اعتراض به این مشکل مسدود کردند. با تشدید اعتراضات، که به درگیری نیروهای انتظامی با مردم انجامید.
روز ۶ تیر ۱۳۶۲ به دنبال قطع ۴۸ ساعته آب در
منطقه افسریه در جنوب شرقی تهران مردم معترض به
خیابان آمده
و مسیر اتوبان افسریه را در اعتراض به این مشكل
مسدود كردند. مردم علاوه بر قطعی آب به موضوع
كیفیت آب نیز اعتراض داشتند.
این اعتراضات از ساعت ۸ صبح تا پاسی از شب
ادامه داشت
حدود ساعت ۱۸ روز سه شنبه سه تا چهارهزار نفر از شهرک ۶۰ تا ۷۰ هزار نفری سینا نسبت به بی توجهی مسئولان به کمبود آب دست به تجمع اعتراض آمیز زدند.
تجمع اعتراض آمیز کارکنان سازمان حفاظت محیط زیست در پارک پردیسان برگزار شد. سوء مدیریت محیط زیست، نادیده گرفتن نظر کارشناسان و مشکلات معیشتی بخشی از دلایل برگزاری این تجمع اعتراض آمیز بود.
عده ای از شهروندان تهرانی که به صورت
داوطلبانه توسط کانونهای محیط زیست محلات
شهرداری تهران سازماندهی شدهاند در«روز هوای
پاک» برای اعتراض به آلودگی مکرر هوای پایتخت،
در سطح شهر تجمع کردند.
عدهای از شهروندان و فعالان اجتماعی مقابل شهرداری تهران تجمع کردند. نفس تهران به ته رسید، انفعال کافی است، تهران هوا ندارد، اتوبوس فرسوده شهر را آلوده کرده، بعضی از شعارهای معترضان بود.
جمعی از نمایندگان مجلس از استانهای شمالی در اعتراض به طرح انتقال آب خزر به استان سمنان در جایگاه هیئت رئیسه تجمع کردند. نمایندگان معترض طرح استیضاح رضا اردکانیان، وزیر نیرو جمهوری اسلامی را کلید زدند.
مردم بندر دیر و کنگان در استان بوشهر در اعتراض به قطع و کمبود آب در منطقه که چهار روز به طول انجامیده بود در مقابل فرمانداری تجمع کردند.
کیانوش جهانبخش عضو شورای شهر بندرعباس در اعتراض به سرازیر شدن پسآب فاضلاب در خلیجفارس، خود را در مقابل خروجی لوله فاضلاب قرار داد.
صدور مجوز پرورش لارو میگو، در سواحل بسیار بکر «مکسر» در استان هرمزگان صدای اهالی فعالان محیطزیست و گردشگری را درآورده است. آنها معتقدند نباید پیوستگی این ساحل بکر و زیبا را که حاصل میلیونها سال تلاش طبیعت است با سازه پرورش لارو میگو از دست داد.
حدود ۳۰ تن از اعضای انجمن دوستداران محیط زیست فارس با تجمع در برابر شورای شهر شیراز اعتراض خود را نسبت به عملکرد شهردار ابراز کرده و خواستار رسیدگی به وضعیت باغات شیراز شدند.
مردم روستاهای هیربدان و جوزجان در شهرستان داراب استان فارس در جاده اصلی شیرازـبندرعباس تجمع و جاده را مسدود کردند.
در اعتراض به صدور مجوز جادهسازی در محدوده پناهگاه حیات وحش و پارک ملی بختگان، ۳۵ انجمن محیط زیستی در نامهای به معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران به این موضوع اعتراض کردند.
همزمان با انتشار عکسهایی از اثر گلوله ساچمهای بر بدن معترضان در سراوان گیلان، نیروی انتظامی این استان اعلام کرد که در تجمع اهالی سراوان در اعتراض به انباشت زباله در این منطقه، ۲۲ نفر بازداشت شدهاند و پرونده آنها از طریق مرجع قضایی در حال رسیدگی است.
اهالی روستای اروج در مقابل فرمانداری جلفا در آذربایجان شرقی تجمع اعتراض آمیز برگزار کردند. یکی از تجمعکنندگان گفت با وجود گذشت ۲۷ سال از انقلاب اسلامی، روستای آنان فاقد آب آشامیدنی، برق و راه ارتباطی است.
در تجمع خودجوشی که در پارک ائلگلی تبریز به مناسبت روز جهانی محیط زیست برگزار شد شرکت کنندگان به وضعیت دریاچه ارومیه اعتراض کردند.
شماری از فعالان محیط زیست که در اعتراض به خشکشدن دریاچه ارومیه، در شهر تبریز تجمع کرده بودند، بازداشت شدند. همچنین چندین نفر نیز در ارومیه بازداشت شدهاند.
در پی فراخوان گروههای حقوق بشری و تشکلات مدنی استانهای ترکنشین ایران به اعتراضات خیابانی در واکنش به خشک شدن دریاچه ارومیه، جو شدید امنیتی در ارومیه و تبریز ایجاد شده است.
عده ای از مردم تبریز و ارومیه در اعتراض به خشک شدن دریاچه ارومیه روز شنبه دست به تجمع اعتراضی در این دو شهر زدند که به با برخورد نیروهای امنیتی به خشونت کشیده شد.
دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل، علی خیرجو را که از معترضان به خشک شدن دریاچه ارومیه است، به شش ماه حبس تعزیری محکوم کرد.
گروه وسیعی از کشاورزان شرق اصفهان دوشنبه ۱۹ آبان با خواست احیای حقآبه خود راهپیمایی کردند. آنها گفتهاند در اثر رعایت نشدن حقآبه، در اداره زندگی و معیشت خود ناتوان شدهاند.
اعتراضات کشاورزان ورزنه در استان اصفهان شنبه ۱۹ اسفندماه در شهر اصفهان ادامه پیدا کرد. معترضان شعار میدادند: «روحانی دروغگو زاینده رود ما کو؟».
مشکل کمبود آب در شهرکاشان و حومه آن موجب اعتراض شورای شهر کاشان شد. به گفته یک عضو شورای شهر کاشان کاهش سهم آب کاشان و آران و بیدگل از سهم آب زایندهرود، از ۲۵۰ لیتر به ۱۱۰ لیتر، که به وسیله لوله به این منطقه میرسد موجب نگرانی مردم و کشاورزان شده بود. به همین دلیل شورای شهرکاشان خواستار حفظ این سهمیه شده است.
در پی اعتراضات جمعی از مردم اصفهان در دو ماه اخیر به انتقال آب استان اصفهان به استان به یزد، معترضان و نیروهای انتظامی درگیر شدند و چندین اتوبوس به آتش کشیده شد.
باغداران، چاهداران و کشاورزان شرق اصفهان، حوضه آبریز زایندهرود در اعتراض به اجرایی نشدن وعدههای مسئولان مبنی بر جاری شدن آب رودخانه زایندهرود در فصل پاییز و رعایت نشدن حقآبههایشان، دست به تجمع و اعتراض زدند.
کشاورزان شهر زیار استان اصفهان جمعه دوم آذر بار دیگر در اعتراض به تامین نشدن حقآبه برای کشت پائیزه تجمع کردند. در یک ویدئو که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، شماری از کشاورزان کفنپوش در تجمع حاضر شدهاند.
گردهمایی و زنجیره انسانی بیش از ۵۰۰ تن از فعالان محیط زیست اصفهان در محوطه زایندهرود، با دخالت پلیس و حمله ماموران لباس شخصی به خشونت کشیده شد.
کشاورزان معترض که مهمترین خواستهشان سهم حقآبه اصفهان است، به سوی تأسیسات انتقال آب به یزد حرکت کردند که یگانهای ضد شورش با آنها درگیر شدند. آنها که مسئولان را «بیغیرت» میخواندند هشدار میدادند که «قیام رعیت» نزدیک است.
کشاورزان معترض اصفهان در اعتراض به انتقال حقآبهشان به یزد برگزاری نماز جمعه اصفهان را به تعویق انداختند. مجتبی میردامادی، امام جمعه موقت اصفهان وعده به رحمت الهی و نزول باران از آسمان داد، اما کشاورزان معترض به تریبون نماز جمعه پشت کردند.
کشاورزان شرق اصفهان ۲۵ اسفند به طور گسترده در مصلای اصفهان حضور یافتند. پشت به تریبون نماز و امام جمعه نشستند، از خواندن نماز جمعه خودداری کردند و شعار میدادند: نصر من الله و فتح قریب، مرگ بر این دولت مردمفریب.
کشاورزان اصفهانی جمعه ۲۴ فروردین با حمله به یک حوضچه، پمپ و خطوط برق، خط انتقال آب آشامیدنی از کوهرنگ شهرکرد به یزد را قطع کردند.
کشاورزان اصفهان پنجشنبه ۲۶ مهر بار دیگر به نشانه اعتراض تجمع کردند. آنها اینبار نیز تراکتور و دیگر ماشینهای کشاورزی خود را در میادین ورودی شهرهای استان اصفهان پارک کردند. یک نماینده اصفهان گفته که مشکل کشاورزان فقط خشکسالی نیست.
از ۱۹ نماینده استان اصفهان در مجلس، ۱۸ نماینده در اعتراض به بحران آب در این استان استعفای خود را تقدیم هیئت رئیسه مجلس کردند.
گروه وسیعی از کشاورزان شرق اصفهان دوشنبه ۱۹ آبان با خواست احیای حقآبه خود راهپیمایی کردند. آنها گفتهاند در اثر رعایت نشدن حقآبه، در اداره زندگی و معیشت خود ناتوان شدهاند.
پنجمین روز تجمع کشاورزان اصفهان همزمان با سفر وزیر نیرو به این استان در بستر خشک زایندهرود برگزار شد و گروهی از مردم نیز به آنها پیوستند. آنها به عدم تخصیص حقآبه و خشک شدن زایندهرود اعتراض دارند.
هزاران نفر از کشاورزان و مردم اصفهان در اعتراض به قطع حقآبه و مشکل کمآبی در بستر زایندهرود دست به تجمع زده و در آنجا با برپا کردن چادر تحصن کرده بودند. یگان ویژه نیروهای امنیتی چهارشنبه شب سوم آذر به آنها یورش بردند و چادرهای معترضان را به آتش کشیدند. گروهی بازداشت شدند.
جمعه پنج آذر اعتراض مردم به بحران آب، از بستر خشک زاینده رود به خیابانهای اصفهان کشیده شد. از ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده چنین برمیآید که شعارهای معترضان تندتر و گزندهتر شده بود.
در حالیکه یگان ویژه نیروهای امنیتی چهارشنبه شب سوم آذر به مردم معترض به کمآبی و قطع حقآبه یورش برده و چادرهای آنها را برچیده بودند و بهرغم ادامه جو امنیتی در اصفهان، اعتراضات همچنان ادامه دارد و بار دیگر نیروهای امنیتی به معترضان حمله کردند.
مردم غیزانیه اھواز در اعتراض به محرومیت از آب آشامیدنی و امکانات کافی برای گذران یک زندگی ساده تجمع کردند و جاده اصلی را بستند. کانال اصلی آبرسانی شکسته و به دلیل تأمین آب مقابله با ریزگردها، آبرسانی به برخی روستاها و شهرهای استان خوزستان مختل شده است.
سندیکای کارگران شرکت واحد، سندیکای کارگران هفت تپه و شش تشکل دیگر کارگری، بازنشستگان و روزنامهنگاران با انتشار بیانیه مشترکی به سرکوب کشاورزان و مردم اصفهان واکنش نشان داده و آن را محکوم کردند.
مردم خرمشهر ضمن تعطیل کردن مغازهها و بازار به تجمع در مقابل فرمانداری شهر دست زدند و انحراف آب کارون به بهمنشیر را محکوم کردند.
مردم شهرک صباغان در ماهشهر در اعتراض به قطع آب و برق در منطقه دست به اعتراض زدند و جاده بندرامام به ماهشهر را برای ساعاتی مسدود کردند.
شماری از دوستداران محیط زیست با ایجاد زنجیره انسانی در ساحل کارون در اهواز، ضمن هشدار درباره کم شدن آب این رودخانه، مخالفت خود را با انتقال آب کارون به مناطق مرکزی ایران اعلام کردند.
دهم آبانماه، با حضور هزاران تن از مردم اهواز، سومین زنجیره انسانی در مخالفت با انحراف آب این رودخانه به سمت اصفهان، رفسنجان و دیگر مناطق مرکزی ایران، شکل گرفت.
مردم خوزستان به خاطر بحران آب در این استان و وضعیت آب کارون اعتراض کردند. گردهمایی مردم در روز ۱۰ آبان ماه ۱۳۹۲ سومین زنجیره انسانی در کنار کارون است که شرکتکنندگانش با اجرای هرگونه طرح انتقال آب کارون به استانهای دیگر، مخالفند.
گروهی از اهالی اهواز در اعتراض به بیعملی مسئولان در مقابله با آلودگی هوا در این شهر، در یک تجمع اعتراضی و آرام شرکت کردند. خبرگزاریهای رسمی ایران این خبر را پوشش ندادند. اما شهروندان در شبکههای اجتماعی تصاویری از تجمع اعتراضی اهوازیها با شعار «هوای پاک حق مسلم ماست» منتشر کردند.
روز شنبه ۲۵ بهمن ماه، مردم اهواز در اعتراض مجدد به وضعیت محیط زیست این استان و تشدید ریزگردها مقابل ساختمان استانداری خوزستان تجمع کردند.
صبح چهارشنبه ۲۰ تیر ۹۷ جمعی از مردم خشمگین آبادان در اعتراض به کمبود آب آشامیدنی در مقابل اداره آب و فرمانداری شهر تجمع کردند. فعالان محیط زیست اما میگویند سپاه برای تحکیم نفوذ منطقهای ایران آب کارون را به بصره صادر میکند.
برق در برخی نواحی اهواز قطع شده است. همزمان اداره کل محیط زیست خوزستان میزان گرد و غبار در این مرکز این استان را را ۴,۵ برابر حد مجاز اعلام کرد.
رودخانه کارون با بحران آبی رویاروست اما دولت سه هزار میلیارد ریال برای انتقال آب سرچشمههای کارون به استانهای مرکزی ایران تخصیص داده است. فعالان محیط زیست، مردم محلی و نمایندگان خوزستان در مجلس شورای اسلامی به این طرح انتقال آب معترضند.
گروهی از فعالان محیط زیست اهواز صبح روز پنجشنبه ۱۱ دیماه در اعتراض به تصویب بودجه طرح انتقال آب کارون تجمع کردند.
شماری از شهروندان شهرستانهای زابل، زهک، هیرمند، نیمروز و هامون در اعتراض به آنچه که «تامین نشدن حقابه ایران از هیرمند» خواندند، مقابل پایانه مرزی میلک تجمع کردند. رسانههای ایران شمار معترضان را حدود پانصد تن گزارش کردند.
تجمع مردم شهرستانهای منطقه سیستان واقع در شمال استان سیستان و بلوچستان در خصوص مطالبه حقآبه هیرمند در بستر تالاب خشکیده هامون برگزار شد.
مردم شهرستان زابل به خاطر عدم تحقق حقابه سیستان از رودخانه مرزی هیرمند اعتراض کردند.
در طی چند دهه اعتراضهای مردمی به بحرانهای اقلیمی و محیطزیستی رو به افزایش بوده است و اعتراضات ۱۴۰۰ در خوزستان یکی از پرشورترین این خیزشها بود. سعید مدنی جامعهشناسی که کتاب «مظاهرات سلمیه» مجموعه گزارشهای اعتراضات آب در خوزستان را تهیه کرده در مقدمه این کتاب مینویسد، اعتراض زنی در سوسنگرد خطاب به ماموران انتظامی خوزستان، تابلویی است که نتایج و آثار سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سالهای گذشته را به روشنی نشان میدهد. برای کسانی که در پی شناخت نتایج و پیامدهای توسعه نامتوازن و ناپیدار هستند، خوزستان سرمشقی تام و تمام است. برای آنان که در انبوده مطالعات آیندهپژوهی به دنبال پیشبینی ایران فردا هستند خوزستان آینهای است تمام قد از آنچه پیش روی ماست و نسلهای پس از ما.