بررسی اهمیت و چالشهای بهرهبرداری معدن بوکسیت تاش
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی
دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن
گروه معدن و صنایع معدنی
تیرماه ۱۴۰۲
سنگ معدن بوکسیت در تولید آلومینا به کار میرود که از مواد اولیه مهم در تولید آلومینیوم است. در حال حاضر، تنها تولید کننده آلومینا، شرکت آلومینای ایران (مجتمع جاجرم) است که مجوز بهرهبرداری از معدن بوکسیت تاش را دارا است.
عملیات بهرهبرداری از معدن بوکسیت تاش در استان سمنان از سال ۱۳۹۰ آغاز شد و خیلی زود، نگرانیهای محیط زیستی فراوانی برانگیخت. بهرهبرداران این معدن اما بیتوجه به انتقادها به فعالیت خود ادامه دادند تا اینکه در سال ۱۳۹۸ و با بالا گرفتن اعتراضها و درگیریهای محلی، پروانه بهرهبرداری تمدید نشد. عمده نگرانیها عبارت بود از: آلودگی آب به فلزات سنگین، تخریب منابع آبی، تخریب پوشش گیاهی و جانوری منطقه، خطر وقوع سیلاب و ایجاد ریزگرد و گردوغبار.
بحثها حول این معدن تا آنجا بالا گرفت که مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی که تیرماه ۱۴۰۲ منتشر کرد، نوشت که شرکت آلومینای ایران از سال ۱۳۹۸ اقدامهایی را برای رفع نگرانیهای محیط زیستی انجام داده که عبارتاند از: کوچکسازی محدوده معدنکاوی، تدوین طرح احیاء و بازسازی معدن، پرداخت حقوق عرفی دامداران، احداث سازههای آبخیزداری، بررسی مداوم کمیت و کیفیت منابع آبی موجود در محدوده، ساماندهی محل تقاطع مسیلها با جاده دسترسی معدن، انتقال بارهای بوکسیت اختلاطدار دپو شده و احداث سازههای کاهش زیانباری سیلاب.
در گزارش مجلس همچنین گفته شده که شرکت آلومینای ایران، ۴۰ نمونه از چشمهها، رودخانههای دائمی و فصلی، آب لولهکشی، آب خروجی از معادن، آب کشاورزی، آب خروجی پرورش ماهی و… را آزمایش کرده است. مطالعات گوناگونی هم بر گیاهان و زمین منطقه انجام شده و مجموعه مطالعات علمی و مستندات آن از عدم تأثیر منفی بر سیلخیزی، عدم آلودگی آب، رسوبات، خاک و گیاهان منطقه و عدم تاثیر معدنکاری بر کمیت و کیفیت منابع آبی منطقه حکایت میکند.
مرکز پژوهشهای مجلس در این گزارش پیشنهاد میکند که با توجه به تمهیدات و اقدامهای اصلاحی صورت گرفته، چالشهای واردات بوکسیت و اهمیت معدن بوکسیت تاش در چرخه اقتصادی، این معدن بازگشایی شود اما نظارتهای پسینی سختگیرانهای بر عملکرد زیستمحیطی معدن اعمال شود. پیشنهادی که مخالفت فعالان محیط زیست و اهالی را برانگیخت و تاکید کردند که نمیتوان به بهانههای اشتغال و اقتصاد، آینده یک شهر را به خطر انداخت.
برخی از پیشنهادهای مرکز پژوهشهای مجلس عبارت است از:
- تشکیل کارگروه برای تعیین خط مشی به منظور اجرای مستمر مسئولیتهای اجتماعی شرکت
- مدیریت پیوسته دپوی باطله معدن بوکسیت تاش
- به کارگیری ناظران مقیم منابع طبیعی
- به کارگیری نیروهای همیار محیط زیست
- پایش مداوم و فصلی غلظت عناصر بالقوه سمی در محیط آب و خاک
- احداث ســازههای آبی با هدف ساماندهی سیلابها