جزء ویژه پسماند عادی (خانگی) بخش مغفول مدیریت پسماندهای عادی در کشور

«قانون مدیریت پسماندها» مصوب سال ۱۳۸۳، پسماندهایی را که به صورت معمول از فعاليت‌های روزمره انسان‌ها در شهرها‌، روستاها و خارج از آنها توليد می‌شود‌، مانند زباله‌های خانگی و نخاله‌های ساختمانی، پسماند عادی می‌نامد.

براساس این قانون، پسماندهای ویژه، آن دسته از پسماندها هستند که به دليل بالا بودن حداقل يكی از خواص خطرناک از قبيل سمی بودن، بيماری‌زایی‌، قابليت انفجار يا اشتعال‌، خورندگی و مشابه آن به مراقبت ويژه نياز داشته باشد. بنابراین، «جزء ویژه پسماند عادی» آن دسته از پسماندهای خطرناکی هستند که در پسماندهای عادی یافت می‌شوند و سلامت انسان‌ها، حیوان‌ها و محیط زیست را به خطر می‌اندازند.

براساس پژوهش پیش‌رو، تاکنون اقدامات محدودی برای مدیریت این پسماندها صورت گرفته و وزارت کشور تا به امروز، شیوه‌نامه اجرایی مدیریت جزء ویژه پسماند عادی را تصویب نکرده است. به همین دلیل، این دسته از پسماندها عموما به صورت غیراصولی و همراه پسماندهای شهری دفن می‌شوند.

این پژوهش با ارجاع به مطالعات پیشین نشان می‌دهد که آلاینده‌های آلی و غیرآلی در این دسته از پسماندها بالا و در بروزسرطان‌هایی مانند کبد، سینه، بیضه، خون و مثانه موثر است. این آلاینده‌ها همچنین با بیماری‌هایی مثل آسم و مشکلات مادرزادی مرتبط است. در این گزارش همچنین اشاره شده که نبود مدیریت برای جداسازی این نوع پسماندها موجب شده که غلظت فلز سرب در ترکیب کمپوست تولیدی برای محصولات کشاورزی مانند گندم بالا برود و ریسک ابتلا به بیماری‌های سرطانی و غیرسرطانی افزایش یابد. 

این گزارش می‌گوید که با توجه به تولید افسارگسیخته پسماند عادی، میزان تولید جزء ویژه پسماند عادی به طور تقریبی با مجموع پسماند بیمارستانی تولید شده در کلان‌شهرها برابری می‌کند. این نوع پسماندها همچنین بر فرایند هضم بی‌هوازی‌ تاثیر می‌گذارد؛ هضم بی‌‌هوازی، نقش مهمی در مدیریت و بازیابی انرژی از پسماندهای شهری دارد. 

از طرف دیگر، از آنجا که دست‌کم ۷۵ درصد از پسماند تولیدی در کشور و عموما به شکل غیراصولی دفن می‌شود، وجود این نوع پسماند در مراکز دفن، اثرات مخربی بر محیط زیست، اقتصاد و جامعه می‌گذارد. 
در این پژوهش پس از مرور مدیریت پسماندها در جهان، راهکارهایی برای مدیریت جزء ویژه پسماند عادی در ایران ارائه شده است:

• تدوین شیوه‌نامه اجرایی مدیریت جزء ویژه پسماند عادی
• دفن پسماندهای شهری و ویژه در مراکز دفن منطبق با ضوابط زیست‌محیطی
• افزایش نظارت و اعمال جرایم برای بازیافت غیرقانونی جزء ویژه پسماند عادی
• محاسبه و اخذ بهای خدمات مدیریت پسماند براساس میزان پسماند تولیدی
• بالا بردن آگاهی عمومی
• مشارکت بخش خصوصی
• مدیریت پسماند با همکاری شهروندان