ضرورت اقدام ملی برای ارتقای سازگاری با تغییرات اقلیمی

برای مقابله و مدیریت پدیده تغییر اقلیم در مجموع دو رویکرد در جهان مطرح است: ۱. کاهش تغییرات اقلیمی مانند کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ۲. سازگاری با تغییرات اقلیمی به معنای تغییر رفتار، سیستم‌ها و شیوه‌های زندگی به منظور کاهش آسیب‌های تغییر اقلیم.

گزارش پیش رو همچنین تاکید می‌کند که بررسی محتوای اسناد آمایش سرزمین، قوانین پنج‌ساله توسعه و متن لایحه برنامه هفتم توســعه نشان از عدم توجه به کلان‌روند تغییر اقلیم در ایران دارد، در حالی که در اغلب کشورها سازگاری با تغییرات اقلیمی به بخش معمول و ضروری در همه سطوح برنامه‌ریزی تبدیل شده است. تنها برنامه راهبرد ملی تغییرات اقلیمی نیز از آنجا که در سال ۱۳۹۶ در سازمان محیط زیست تدوین شده و در هیئت وزیران به تصویب نرسیده، فاقد ضمانت اجرایی لازم است.

این پژوهش ابتدا اثراتِ جهانی تغییرات اقلیم را مرور می‌کند و پس از آن به تاثیر و پیامدهای تغییر اقلیم در ایران می‌پردازد. براین اساس، تغییر اقلیم در ایران پیامدهایی مانند تغییرات بارش سالانه، تغییرات میانگین دما، تغییرات میانگین تبخیر ـ تعرق و تغییرات خشکسالی را در پی دارد. 

در این پژوهش همچنین پیامدهای تغییر اقلیم بر بخش‌های مختلف کشور بررسی شده است. در بخش بهداشت و سلامت به مواردی مانند خطرات بهداشتی ناشی از استرس گرمایی، کاهش امنیت غذایی و دسترسی به آب شرب سالم اشاره می‌شود. در رابطه با مناطق ساحلی کشور، مسائلی همچون فرسایش خاک و کاهش زاد و ولد ماهیان مهاجر دریای خزر، افزایش سطح خلیج فارس و شوری آب، افزایش گرد و غبار و افزایش طوفان‌های دریای عمان مطرح شده است. 

بخش کشاورزی و امنیت غذایی نیز با مخاطراتی مانند کاهش پتانسیل تولید محصولات غذایی مواجه خواهد شد. تغییر اقلیم، تنوع زیستی کشور را نیز به مخاطره می‌اندازد و زنجیره زاد و ولد و تغذیه حیوانات گوناگون کاهش می‌یابد. افزایش معضلات محیط زیستی فرامرزی مانند گرد و غبار از دیگر اثرات تغییر اقلیم است. همچنین جنگل‌ها و مراتع با معضلات گوناگونی روبرو می‌شوند و تولید و مصرف انرژی هم تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

براساس این گزارش، مهاجرت از مناطق آســیب‌پذیر اقلیمی به مناطقی با اقلیم نسبتا مناسب، تهدیدی امنیتی برای کشور ایجاد خواهد کرد. 
این گزارش در پایان هشدار می‌دهد که در سال‌های آینده، تغییرات اقلیمی اثرات جدی روی بخش‌های گوناگون مانند امنیت غذایی، سلامت و انرژی در ایران داشته بود و به همین خاطر دو پیشنهاد مطرح می‌کند:

• در اسناد و برنامه‌های توسعه، کلان‌روند تغییر اقلیم در نظر گرفته شود.
• برنامه ملی سازگاری با تغییر اقلیم تدوین شود.