بررسی رخداد گرد و غبار فروردین ماه ۱۴۰۱

فروردین ماه ۱۴۰۱، بسیاری از شهرهای ایران با گردوغبار شدیدی روبرو شد و کیفیت هوا در شمار بالایی از مناطق ایران افت کرد. براساس آمارها، در این روزها، شاخص آلودگی در برخی شهرها مانند تهران، کرمانشاه و زنجان به حد بسیار خطرناک رسید.

مهرماه ۱۴۰۱، مرکز پژوهش‌ها گزارشی در اینباره منتشر و وضعیت دو هفته پایانی فروردین ۱۴۰۱ و عوامل موثر بر ایجاد گرد و غبار را بررسی کرد. گرد و غبار در این گزارش به عنوان «تهدید جدی و بحرانی برای سلامت و اقتصاد كشور» معرفی و نسبت به شرایط برگشت‌ناپذیر هشدار داده شده است.

این گزارش، با مقایسه وضعیت گرد و غبار در سال ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ اعلام می‌کند که رخداد فروردین ماه ۱۴۰۱ استثنایی بوده است. در این پژوهش همچنین با مقایسه این سال‌ها، «کاهش رطوبت خاک در کانون‌های غبار عراق» به عنوان یکی از عوامل موثر در ایجاد و تشدید گرد و غبار معرفی می‌شود. براساس این گزارش، عاملِ تاثیرگذار دیگر در شکل‌گیری گرد و غبار، شدت و جهت باد است. 

از بین رفتن پوشش گیاهی از دیگر عواملی است که در این گزارش مطرح شده است. بر این اساس، در پنج سال گذشته، حدود ۶۷ درصد از پوشش گیاهی دو رود دجله و فرات از بین رفته و ۲۱ درصد نیز به میزان مناطق بایر و بدون پوشش گیاهی افزوده شده است. نویسندگان گزارش، آبگیری سد ایلیسو در ترکیه را یکی از دلایل کاهش پوشش گیاهی و افزایش کانون‌های گرد و غبار در عراق معرفی کرده‌اند. 

در این گزارش با اشاره به قانون هوای پاک مصوب ۱۳۹۶ که دولت را به همکاری با همسایگان برای کنترل کانون‌های برون‌مرزی گرد و غبار مکلف می‌کرد، آمده است: بررسی شاخص‌ها و عملكرد دستگاه‌ها‌ی مسئول حاکی از آن است كه شرایط به مراتب از پیش از تصویب قانون هوای پاک بدتر شده است و دولت باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن غفلت‌های گذشته را جبران کند. 

در پایان این پژوهش، از دستگاه‌‌های مسئول خواسته می‌شود که براساس قانون برای کنترل کانون‌های برون‌مرزی ریزگردها به شکل فوری و موثر با کشورهای همسایه همکاری کنند.